ಮೈಕ್ರೋಫಿನಾನ್ಸ್

Posted on Posted in Microfinance, Uncategorized

ಮೈಕ್ರೋಫಿನಾನ್ಸ್ ಎಂದರೆ ಕಿರು ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಹಾರ ಎಂದರ್ಥ. ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೌಲಭ್ಯದಿಂದ ವಂಚಿತರಾದವರಿಗೆ, ಬಡತನ ರೇಖೆಗಿಂತ ಕೆಳಗಿರುವ ಜನರಿಗೆ, ಕಡು ಬಡವರಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದೇ ಮೈಕ್ರೋಫಿನಾನ್ಸ್.

ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸೌಲಭ್ಯ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಸರ್ವೇ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಬಡವರಿಗೆ ಯಾವಾತ್ತಿಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ಸೌಲಭ್ಯದ ಅವಕಾಶ ಇಲ್ಲದಿರುವುದನ್ನು ನಾವು ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆದ್ಯತೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾದ ಕೃಷಿ, ಸ್ವಉದ್ಯೋಗ, ಕಿರು ಉದ್ಯಮ, ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳು, ಗೃಹ ನಿರ್ಮಾಣ ಇವುಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ಸಿಕ್ಕಿರುವುದು ಬಹಳ ವಿರಳ. ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಗಳನ್ನು ರಾಷ್ರೀಕೃತಗೊಳಿಸಿದ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶ, ಪ್ರತೀ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ, ಆದ್ಯತೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸೌಲ”s ಒದಗಿಸುವುದು ಆಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು ಬರಲೇ ಇಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೌಲಭ್ಯವಂಚಿತರು ತಮಗೆ ಬೆಕಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ, ಲೇವಾದೇವಿದಾರರನ್ನು, ತಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಯ ಶ್ರೀಮಂತರನ್ನು ಅವಲಂಬಿತವಾಗ ಬೆಕಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಲೇವಾದೇವಿ ಚಟುವಟಿಕೆ ಆಗಾಧವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.

ಮೈಕ್ರೋಫಿನಾನ್ಸ್ ಅಂದ ತಕ್ಷಣ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮಾದರಿಯನ್ನು ನಾವು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೆಕು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಡುಬಡವರು ೫-೬ ಜನರ ತಂಡಗಳ್ಳನ್ನಾಗಿ ರಚನೆ ಮಾಡಿ ಪರಸ್ಪರ ನಂಬಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಅವರಿಗೆ ಆದಾಯೋತ್ಪನ್ನ, ಕಿರು ಉದ್ಯಮಗಳು, ಕಿರು ಸಾಲ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಗ್ರಾಮೀಣ ಬ್ಯಾಂಕ್ನ ಮೂಲಕ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸಾಲಗಳು ಯಾವುದೇ ಕೊಲಾಟರಲ್ ಭದ್ರತೆ ಇಲ್ಲದೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು ಸದಸ್ಯರು ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದು, ತಂಡದ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಲಗಳಿಗೆ ಎಲ್ಲಾಸದಸ್ಯರು ಬದ್ದರು ಸುಮಾರು ೩೫ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ನೋಬೆಲ್ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪರಸ್ಕೃತ ‘ಶ್ರೀಯುತ ಮೊಹಮ್ಮದ್’ ಯೂನಸ್ರವರು ಈ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದವರು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಜನತೆ ಆರ್ಥಿಕ, ಪ್ರಾಕೃತಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಈಡಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಡವರಿಗೆ ಈ ಮಾದರಿಯು ಆಧಾರ ಸ್ತಂಭವಾಯಿತು. ಆರ್ಥಿಕ ಸೌಲಭ್ಯ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುವಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಯೂನಸ್ ಅವರು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿಸಿ ಕೊಟ್ಟರು.

ಪ್ರಸ್ತುತ ದಿನದಲ್ಲಿ, ಮೈಕ್ರೋಫಿನಾನ್ಸ್ ಎಂದರೆಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೌಲಭ್ಯ ವಂಚಿತರಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸೌಲಭ್ಯ ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲದೆ, ಅವರ ಜೀವನ ಭದ್ರತೆಗಾಗಿ ವಿಮಾ ಸೌಲಭ್ಯ, ವಯಸ್ಸಾದ ನಂತರ ದುಡಿಯುವ ಶಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆ ಆಗುವಾಗ ಜೀವನಾಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪಿಂಚಣಿ ಸೌಲಭ್ಯ, ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೌಲಭ್ಯ, ಅಂದರೆ ಮೊತ್ತ ವರ್ಗಾವಣೆ , ಪಾವತಿ, ಠೇವಣಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ರೋಫೆನಾನ್ಸ್ ಖಾಸಗಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೯೭೪ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯದ ಅಹ್ಮದಾಬಾದ್ನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಮಹಿಳಾ ಸೇವಾ (SEWA-SelfEmployed Womens Association) ಸಹಾಕಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಬಡ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸ್ವಉದ್ಯೋಗ ಕೈಗೊಳ್ಳಲ್ಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಸುಮಾರು ೪೦೦೦ ಬಡ ಮಹಿಳೆಯರು ರೂ.೧೦ ಬಂಡವಾಳ ಹಾಕಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ಕನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶ ಬಡ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅವರ ಉದ್ಯೋಗದ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾದ ಸಾಲ ಸೌಲಭ್ಯ, ಉಳಿತಾಯದ ವಿನಿಯೋಗ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಲೇವಾದೆವಿದಾರ ಸಾಲಗಳಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವುದು ಆಗಿತ್ತು. ಇವತ್ತಿಗೂ ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿ ಕೆಲವೊಂದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿ ಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಸರಿ ಸುಮಾರು ೧೯೮೦ ರಿಂದ ೧೯೯೦ರ ತನಕ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಯಾವಾಗ ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸ್ವಸಹಾಯ, ಸಂಘಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಲು ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿತೋ ಆಗ ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ರೋಫೆನಾ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಾಣಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.

ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭೂರಹಿತ ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಅತೀ ಸಣ್ಣ ಹಿಡುವಳಿದಾರರಿಗೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಯೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ೮೭ ಶೇಕಾಡದಷ್ಟು ಬಡ ಜನರಿಗೆ ಸಾಲ ಸೌಲಭ್ಯವೇ ಸಿಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಒದಗಣೆಯ ಸೇವೆಗೆ ವಿಪುಲ ಅವಕಾಶಗಳು ಇತ್ತು. ಈ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಮನಗಂಡ ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಈ ಸಂಘಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸೌಲಭ್ಯ ಕೊಡಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೆಗೊಂಡಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸುಮಾರು ೧೯೯೨ರ ನಂತರ ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೌನವಾಗಿ ಮೆಕ್ರೋಫೆನಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.

ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಸೊಸೆಟಿಗಳು, ಕೊ-ಆಪರೇಟಿವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು, ಟ್ರಸ್ಟ್ಗಳು, ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು, ಎ.ಬಿ, ಎ.ಸಿ ಗಳು, ಕಂಪನಿಗಳು ಹೀಗೇ ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಸಾಲ ಸೌಲಭ್ಯ ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ಸಂಘ ರಚನೆ, ಸಾಲ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, ಬಡ್ಡಿದರ ನಿಗದಿಗೊಳಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಾರ್ಗ ಸೂಚಿ ನಿಯಮ, ನಿಯಂತ್ರಣ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ನಿಯಮಗಳು, ಬಡ್ಡಿದರಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಗೊಳಿಸಿ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡವು. ಆಂದ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ರೋಫೆನಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರವಾದಂತಹ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿಯ ಹಲವಾರು ಮೆಕ್ರೋಪೆನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಲಾಭಗಳಿಸಿ ತಮ್ಮ ಕದಂಬ ಬಾಹುಗಳನ್ನು ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡವು. ಹಾಗೆಯೇ, ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳ ಒಕ್ಕೂಟಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ಒಕ್ಕೂಟಗಳೇ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಹಾರ ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವಂತೆಯೂ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ಕ್ರಷ್ಟ ಮಾದರಿಗಳ ರಚೆನೆಯೂ ಆಯಿತು. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ಜನರಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸವಲತ್ತುಗಳು ದೊರಕಲಾರಂಭಿಸಿತು ಸರಕಾರದ ಅನೇಕ ಯೋಜನೆಗಳೂ ಕೂಡ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಬಡಜನರಿಗೆ ತಲುಪುವಂಥಾಯಿತು.

ಮೆಕ್ರೋಫೆನಾ ಮಾದರಿಗಳು:
೧) ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳ ಮಾದರಿ
೨) ವೆಯಕ್ತಿಕ ಸಾಲ ಸೌಲಭ್ಯದ ಮಾದರಿ
೩) ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಾದರಿ
೪) ಮಿಶ್ರ ಮಾದರಿ

ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ರಚನೆ ಮಾಡಿ ಪ್ರತೀ ವಾರ ಸಭೆ, ಉಳಿತಾಯ ಹಾಗೂ ಸಾಲ ಮರುಪಾವತಿ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನ. ಇಲ್ಲಿ೧೦ ರಿಂದ ೨೦ ಸದಸ್ಯರು ಇರಬೆಕು. ಇವರು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಮೊತ್ತ ಉಳಿತಾಯ ಮಾಡಬೆಕು ನಂತರ ಅವರ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಮೂಲಗಳ ಯೋಜನೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಅನುಷ್ಟಾನ ಮಾಡಬೆಕು. ಇಲ್ಲಿ ಸಂಘಗಳಿಗೆ ಸಾಲ ನೀಡಲಾಗುವುದು. ನಂತರ ಸಂಘವು ಸೂಕ್ತ ನಿರ್ಣಯ ಮಾಡಿ ತನ್ನಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಸಾಲ ನೀಡುವುದು.

ಎರಡನೆಯ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ನೇರವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಕಿರು ಸಾಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು. ಸಂಘದ ಸದಸ್ಯರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಸಾಲ ಸೌಲಭ್ಯ ನೀಡುವುದು. ಕೋಪರೇಟಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು ಈ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೂರನೆಯ ಮಾದರಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಾದರಿ, ಇದರಲ್ಲಿ ೫ ಜನ ಸದಸ್ಯರು ತಂಡವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರಿಗೆ, ದ್ವಿತೀಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರಿಗೆ ಹಾಗೂ ತ್ರತೀಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಸಾಲ ನೀಡಲಾಗುವುದು. ಈ ೫ ಜನ ಸದಸ್ಯರ ತಂಡವನ್ನು Joint Liability Group (JLG) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಸಾಲಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸದಸ್ಯರು ಜವಾಬ್ದಾರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಇಂಥಹ ಒಟ್ಟು ೭ JLG ಗಳು ಪ್ರತೀ ವಾರ ಒಂದು ಕಡೆ ಸೇರಿ ಸಾಲ ಮರುಪಾವತಿ ಮಾಡಬೆಕು. ಸಾಲವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ತಂಡದ ನಿರ್ಣಯದ ಮೇರೆಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಒಬ್ಬ ಸದಸ್ಯನು ಸಾಲ ಬಾಕಿ ಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲಿ ತಂಡದ ಯಾವುದೇ ಸದಸ್ಯನಿಗೆ ಸಾಲ ಸೌಲಭ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ನಾಲ್ಕನೇಯ ಮಾದರಿ ಮಿಶ್ರ ಮಾದರಿ, ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘ ಮಾದರಿ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಮಿಶ್ರಮಾಡಿ ಸೌಲಭ್ಯ ಒದಗಿಸುವುದು.

ಮೆಕ್ರೋಫೆನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು SHG ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಂಕೇಜ್-ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಮಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಸಂಘ ರಚನೆ ಮಾಡಿ ಮತ್ತು ಸಾಲ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಎರಡನೇಯದಾಗಿ MFI ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಂಕೇಜ್ ಮಾದರಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು ಮೆಕ್ರೋಫೆನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸಾಲ ಸೌಲಭ್ಯ ನೀಡಿ ಅವರ ಮೂಲಕ ಸಂಘಗಳಿಗೆ ಈ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಸೌಲಭ್ಯ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಮೂರನೇಯದಾಗಿ NGO ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಂಕೇಜ್ ಮಾದರಿ ಇದರಲ್ಲಿ NGO ಗಳು ಸಂಘಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಮೂಲಕ ಆರ್ಥಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಹೀಗೆ ವಿವಿಧ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದಂತಹ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬಡ ಜನರಿಗೆ ಬೆಕಾಂದಂತಹ ಆರ್ಥಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ದೊರೆಕಿರುವುದು ನಿಜ. ಆದರೆ ಮೆಕ್ರೋಫೆನಾನ್ಸ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಲಲ್ಲಿ ಆದವು. ಘೇ ದೇಶದ ಕೆಲವೊಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಆದವು.

ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳನ್ನೂ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಬಹುದು.
೧) ಇಂದು ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳ ಸದಸ್ಯರು Multiple Membership ಹೊಂದಿದ್ದು (ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯತನ) ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿ ಮೀರಿ ಸಾಲ ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಅನಗತ್ಯ ವೆಚ್ಚ ಮಾಡಿ ಸಾಲದ ಸುಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿರುವಂತದ್ದು.

೨) ಮೆಕ್ರೋಫೆನಾ ಸೇವೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮಗೆ ಇಷ್ಟ ಬಂದಂತೆ ಬಡ್ಡಿದರ ನಿಗದಿಗೊಳಿಸಿ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಸಾಲ ಮರುಪಾವತಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವುದು.

೩) ಆರ್ಥಿಕ ಸಾಲ ಸೌಲಭ್ಯ ಪಡಕೊಂಡ ಸಂಘಗಳು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಆರ್ಥಿಕ ಬಜೆಟನ್ನು ಮಾಡಿ ಕೊಳ್ಳದೇ ಅನಗತ್ಯ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಆದಾಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದ್ದು, ಸಾಲ ಮರುಪಾವತಿ ತೊಂದರೆಗೆ ಸಿಲುಕಿರುವುದು.
೪) ಆರ್ಥಿಕ ಸೌಲಭ್ಯ ನೀಡಿದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಂಘಗಳ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಸಾಲದ ವಿನಿಯೋಗದ ಬಗ್ಗೆ, ಸ್ವಉದ್ಯೋಗ ಅವಕಾಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಗೂ ಕ್ರಮ ಬದ್ದಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಹಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳದಿರುವುದರಿಂದ ಪಡಕೊಂಡ ಸಾಲದ ಸದ್ವಿವಿನಿಯೋಗ ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ.

೫) ಅತೀ ಬಡವರು / ಓದು ಬಾರದವರ ಸಂಘಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿಇತರ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಸಾಲವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಅವರ ಸ್ವಂತ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ದುರ್ವ್ಯವಹಾರ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಕರಣಗಳು ನಡೆದಿವೆ.

೬) ಸಂಘಗಳೆಂದರೆ ಸಾಲ ಪಡೆಯಲಿಕ್ಕೆ ಇರುವಂತದ್ದು, ಸಂಘ ಮಾಡಿದರೆ ಸಬ್ಸಿಡಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ, ಸಾಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿ, ಸಾಲ ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಸಂಘ ಎಂಬಂತಾಗಿದೆ. ಇದು ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಕುಟುಂಬದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮಾತುಗಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ.

೭) ಮೆಕ್ರೋಫೆನಾನ್ಸ್ವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ಪರ್ದೆಗಳು ಬೆಳೆದು ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳು ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಸಾಲ ವಿತರಣೆ ಮಾಡುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆಬೆಳೆಯಿತು. ಇದು ಮೆಕ್ರೋಫೆನಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಮಾರಕವಾಯಿತು.

೮) ಅಲ್ಲದೇ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಾಲ ವಸೂಲಾತಿಗಾಗಿ ಏಜೆಂಟಗಳನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಿ ಸದಸ್ಯರ ಸಾಲ ಮರುಪಾವತಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ವಾರದ ಮರುಪಾವತಿಯ ದಿನ ಯಾರೇ ಒಬ್ಬ ಸದಸ್ಯರು ಪಾವತಿಸದಿದ್ದರೆ ಅವರಿಗೆ ಮಾನಸಿಕ ಕಿರುಕುಳ ನೀಡಿ ಮೊತ್ತ ವಸೂಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿಸದಸ್ಯರು ಬಹಳ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವಂತಾಯಿತು.

ಈ ಎಲ್ಲಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರವು ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ ಫೆನಾನ್ಸ್ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ತಯಾರಿಸಿತು. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ‘ರಿಸರ್ವೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ’ವನ್ನು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ನಿಯಂತ್ರಕ (Regulator) ನ್ನು ಮಾಡಿ ಮೆಕ್ರೋಫೆನಾನ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿಗಾವಹಿಸುವಂತೆ ನೇಮಕ ಮಾಡಿತು. ಈ ಬಿಲ್ಲಿನ ಪ್ರಕಾರ ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರವು ‘Micro Finance Development Council‘ ನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಮಾಡಿ ಈ Council ನಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸರಕಾರೀಗಳ ಇಲಾಖೆಗಳ ಹಾಗೂ ಸಚಿವಾಲಯಗಳ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಬಿಲ್ಲಿನ ಪ್ರಕಾರ ಮೆಕೋಫೆನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ‘ರಿಸರ್ವೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ’ದಿಂದ ನೊಂದಾವಣೆ ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡಿರಬೆಕು. ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವಿಧಿಸುವ ಬಡ್ಡಿದರದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ‘ರಿಸರ್ವೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ’ಗೆ ನೀಡಿತು. ಆದರೆ ಈ ಬಿಲ್ ಈವರೆಗೆ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಜೂರಾತಿ ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಈ ಬಿನಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಅಧಿಕಾರದ ಪ್ರಕಾರ ‘ರಿಸರ್ವೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ’ವು ಮೆಕೋಫೆನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿತು.
೧) ಸಂಸ್ಥೆಯು ಯಾವುದೇ ಮೆಕ್ರೋಫೆನಾ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ನೀಡುವ ಪ್ರಥಮ ಸಾಲವು ರೂ.೩೫೦೦೦ಕ್ಕಿಂತ ಮೊತ್ತ ಮೀರಬಾರದು ಹಾಗೇಯೆ ಗರಿಷ್ಟ ಒಬ್ಬ ಸದಸ್ಯನಿಗೆ ರೂ.೫೦೦೦೦ ಮಾತ್ರ ಸಾಲ ನೀಡಬಹುದು.
೨) ಸಾಲ ಪಡಕೊಳ್ಳುವ ಸದಸ್ಯರ ಆದಾಯ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ರೂ.೬೦೦೦೦, ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ರೂ.೧೨೦೦೦೦ ಕ್ಕಿಂತ ಮೀರಬಾರದು. ಸಾಲದ ಅವಧಿಯು ೨ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕ ಇರಬಾರದು.
೩) ಸಂಸ್ಥೆಯು ನೀಡಿದ ಒಟ್ಟು ಸಾಲದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಟ ಶೇಖಡ ೭೦ ಆದಾಯವೃಧ್ಧಿ ಚುಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೇ ಆಗಿರಬೆಕು.
೪) ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ವಿಧಿಸುವ ಶುಲ್ಕಗಳಲ್ಲಿ ಬಡ್ಡಿದರ, ಸೇವಾ ಶುಲ್ಕ, ವಿಮಾ ಶುಲ್ಕ ಇವು ಮಾತ್ರ ಒಳಗೊಂಡಿರಬೆಕು.
೫) ಬಡ್ಡಿದರ ವಿಧಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ Cost of Fund + Margin ಅಂದರೆ ಸಂಸ್ಥೆಯು ೧೨% Marginನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಮತ್ತು ಬಡ್ಡಿದರ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವು ಕಡಿತದ ದರ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಇರಬೆಕು.
೬) ಅವಧಿ ಮುನ್ನ ಚುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದ ಸಾಲಗಳಿಗೆ Prepayment ಶುಲ್ಕ ವಿಧಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಕಿಯಾದ ಆದ ಸಾಲಗಳಿಗೆ ಶುಲ್ಕ ವಿಧಿಸುವಂತಿಲ್ಲ.
೭) ಸಾಲ ವಸೂಲಾತಿ ತೊಂದರೆಗಳನಿವಾರಣೆಗಾಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ Code Of Conduct ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ, ತರಬೆತಿ ಮತ್ತು ನೇಮಕಾತಿ ಮಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದು ಖಡ್ಡಯವಾಗಿದೆ.
೮) ಸದಸ್ಯರು ಕೂಡ ತಾವು ಸೇವೆ ಪಡಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪೂರ್ವಪರ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುವುದು ಅವಶ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೆಕ್ರೋಪೆನಾಗೆ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಂತೆ ಚಾಲ್ತಿ ಇರುವಂತಹ ನಿಯಮಗಳು ಏನು ಎಂಬುವುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರಬೆಕು, ಈ ಮಾಹಿತಿಗಳು ಸಂಸ್ಥೆಯು ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಸಾಲದ ಪತ್ರಗಲಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿತವಾಗಿರಬೆಕು ಹಾಗೂ ಇದು ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಓದಲು ಬರುವಂತಹ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇರಬೆಕು.

ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನು ಅನೇಕ ನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ‘ರಿಸರ್ವೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ’ನೀಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲಿ ‘ರಿಸರ್ವೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ’ಯ ೨ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು.

Business Facilitator Model
Business Correspondent Model

Business Facilitator Model ನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಿ /ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆ ತೆರೆಯುವಲ್ಲಿ ಸಹಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಸದಸ್ಯರು ಪಡಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
Business Corresponent Model (ಬಿ.ಸಿ ಮಾದರಿ) ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿ/ಸಂಸ್ಥೆಯು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂದರೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಮೊತ್ತ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಹಾಗೂ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಬಿ.ಸಿಗಳು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸದಸ್ಯರು ಬಯೋಮೆಟ್ರಿಕ್ ಕಾರಡ್ಗಳ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಖಾತೆಗಳ ವ್ಯವಹಾರ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಾದರಿಯಿಂದಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ಜನರಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಸುಲಲಿತವಾಗಿ ಒದಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ಮಾದರಿಯು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದೆ.
ಉಪಸಂಹಾರ:
ಮೆಕ್ರೋಫೆನಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆಗಲು ಬಾಕಿ ಇದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯು ತನ್ನದೇ ಆದಂತಹ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು, ನಿಯಮಗಳನ್ನು, ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ ಮೆಕ್ರೋಫೆನಾ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೂ ಕೂಡ ಸರಕಾರದಿಂದ ಹಾಗೂ ‘ರಿಸರ್ವೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ’/ ‘ನಬಾರಡ್’ನಿಂದ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಮಾರ್ಗ ಸೂಚಿ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯು ಕಡುಬಡವರಿಗೆ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸುವಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಜೂರಾಗಲು ಬಾಕಿ ಇರುವ ಮೆಕ್ರೋಫೆನಾನ್ಸ್ ಬಿಲ್ ಆದಷ್ಟು ಬೆಗ ಮಂಡನೆ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬರಲಿ ಎಂದು ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಹಾರೆಸೋಣ.

Article by HRD Director.

One thought on “ಮೈಕ್ರೋಫಿನಾನ್ಸ್

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *